خوانشي نو از موبايل و بلوتوث بازي  از ديدگاه روانشناسي

                                                                                  «مختار كريمي »*

با پيشرفت علم و تكنولوژي و همچنين ارتقاء نسبي  سطح زندگي  و انتظارات، موبايل و ديگر وسايل ارتباطي به سرعت در ميان جامعه ما نيز جا باز كرده‌اند  همچنان كه همه به آن واقفيم هر وسيله اي  با وجود محسنات داراي مضراتي نيز خواهد بود  در واقع وسايل خود نمي توانند حاوي بار ارزشي باشند اما استفاده از آن و افراد استفاده كننده آن، تعيين كننده اند

 جامعه ما در بدو ورود هر تازه‌ واردي اعم از فرد ،مفهوم،رفتار و يا وسيله‌اي آن را به شيوه‌اي افراطي قبول ويا طرد مي كند در صورت قبول  به سرعت وزن و جايگاهي ويژه به ان اختصاص داده كه حذف آن غير ممكن به نظر خواهد رسيد اين خود حاوي پيامي است جهت درك اين موضوع كه ما با  تعادل بيگانه و از افراط و تفريط  بيشتر استقبال مي كنيم در اين نوشتار سعي بر آن داريم تا خوانشي نو از مفهوم بلوتوث و وسيله موبايل    از ديدگاه روانشناسي داشته باشيم اين  گونه پديده ها را مي توان به شيوه‌اي بافتي تحليل نمود يعني در بافتهاي اجتماعي مختلف مي تواننند به شيوه‌اي متفاوت بروز كنند اما مي توان ادعا كرد كه يك محرك و سائق رواني را دارا هستند

زيگموند فرويد بنيانگذار نظريه شخصيت و شيوه درمان روانكاوي بر اين باور است كه سيستم رواني ما از سه بخش به نامهاي « نهادخودو فرا خود(»  تشكيل شده‌ است كه همواره در تعارضي ذاتي خواهند بود «نهاد  id »  را حاوي خواست هاي غريزي و لذت جويانه و... مي دانست كه از اصل لذت پيروي مي كند و تنها به دنبال ارضاء خواستهاي خود بوده و هيچ محدوديتي را قبول و تحمل نخواهد كرد  «خود ego » يا همان ايگو كه با تاثير پزيري از اصل واقعيت خواستهاي نهاد را به تعويق انداخته و به ارضاء جامعه پسند ان كمك مي كند و ديگر بخش رواني« فرا خودsuper ego » نام دارد كه حاوي بايد ها و نبايد هاي اخلاقي و اجتماعي است  و با احساس گناه و وجدان كمك مي كند  فرد از جاده قيد و بندهاي اجتماعي  كمترين تخلف را داشته و تشويش و اضطراب فرد را در كمترين سطح نگه دارد      

فرد با فشار نهاد دوست دارد همواره لذت و شادي و سرور را تجربه كند كه در واقع اين همان حركت در راستاي يكي از نيروهاي اوليه زندگي (اروس Eros)است اروس(زندگي و لذت ) و تاناتوس(مرگ وپرخاشگري) دو نيروي پويشي محرك شخصيت اند. طبق اصول روانكاوي فرد همواره با حمايت نهاد ارضاي فوري تكانه هاي جنسي و پرخاشگري را مي طلبد و به شدت بر آن نيز اصرار دارد كه اين اصرار مداوم به تعارضاتي اجتناب ناپذير با مقررات اجتماعي و اخلاقي مي انجامد فرد جهت انجام وظيفه خود كه همانا سازگاري با محيط اجتماعي است متوسل به مكانيسم هايي دفاعي ميشود تا خواستهاي نهاد را توجيه و هماهنگ كند. در واقع مكانيسم هاي دفاعي تكانه هاي جنسي و پرخاشگري را  طوري كنترل مي كنند كه اجازه مقداري ارضاي بي خطر  و غير مستقيم را دارند و در عين حال اضطراب و احساس گناه را در كمترين سطح نگه مي دارد (مدي 1972،1996)

افراد با افكار و رفتارهاي خود به نوعي به ارضاء و عدم ارضاي خواستهاي نهاد مسغول اند از انجا كه نهاد اصرار زيادي  به ارضاء  دارد در كليه رفتارها ،افكار و سخنان رد پاي ان را مي توان مشاهده نمود بي ترديد موبايل با داشتن حافظه ،نمايشگر تصوير و فيلم وموسيقي و... به ابزاري كاربردي و چند بعدي جهت سرعت بخشيدن به زندگي و وسيله اي براي ابراز تكانه هاي نهاد تبديل شده است  از آنجا كه در جامعه ما  همواره دو جنس از همديگر دور بوده و ابراز مستقيم و زود هنگام تكانه هاي جنسي با موانع بيشتري روبرو است با علم به اينكه نهاد از اصل لذت پيروي مي كند  مي توان نتيجه گرفت كه عكسها و فيلم هاي موجود در موبايل حاصل خواستها  و ميلهاي خود آگاه و ناخودآگاه نهاد فرد است  عكسهاي  زنان وزيبارويي كه مدام آرزوي آن را در سر مي پروارند و ميل به زيبايي و آرزوهاي جنسي خود را با انان شكل مي داد امروزه آماده در موبايلش قرار گرفته اند و هر لحظه كه بخواهد مي تواند روئياهايش را مرور كند حتي خواهد  توانست قدمي بيشتربه آن نزديك شده   و عكس و فيلم «پرونو» را نيز در آن ذخيره نمايد  در اين حالت نهاد مي تواند در يك جنبه و ان هم مرور كردن خيالات جنسي به آزادي تكانه هاي خود را ابراز نمايد جالب اينجاست كه  ديگر سوپر ايگو نيز نمي تواند احساس گناه  و پشيماني را در وي ايجاد كند و به مرور احساس گناه و وجدان تاثيرات بازدارندگي خود را بر روي فرد از دست داده و در زندگي روزمره و رويدادهاي واقعي نيز كمرنگ خواهد شد  و اين آغازي ست براي بي بندو باري اخلاقي و اجتماعي افراد( خيانتها و كج روي هاي جنسي و...).  فرد با اين استدلال كه در خلوط خود بدون لطمه به هيچ كسي در حال ابراز خواستهاي خود است  به كارش مشروعيت بخشيده و در واقع خود را قانع مي كندفرايند« انكار»  همگام با استدلال روي داده و خلاف اخلاق بودنِ ان را بدون اضطراب اخلاقي انكار نموده  و چشمان خود را بر روي حقايق خواهد بست   انكارخودآگاه ان نيز زماني است كه اعضاي خانواده به محتويات ان پي برده  و وي را سرزنش نمايند  افراد با تماشاي مداوم عكسهاي درون موبايل به شيوه‌اي از ساز و كار« جابجايي» استفاده مي كنند يعني انرژي افكار شارژ شده با  صحه‌هاي محرك در خيابان ها عكسها و افكار قبلي را به عكسهاي خنثي وحتي حاوي بار جنسي منتقل مي كنند و با تفكرنمادي جزء به جاي كل(pars pro toto) آن را تعميم مي دهند و در نهايت لذت لازم را كسب مي كنند  كه مي تواند هم هشيار و هم ناهشيار باشد كه هشيار تنها بخش كوچكي از تفسير و تغيير ذهنيت و لذت حاصل از آن را در بر دارد  و بيشترين تاثير و تغيير پزيري در ناخود اگاه روي مي دهد به صورتي كه در دراز مدت مي تواند در افكار گفتگو و رفتار خود را نشان دهد براي مثال مي توان مرد متاهلي را نام برد كه با استفاده مداوم از موبايل جهت ابراز تكانه‌هاي جنسي از طريق تماشا كردن مداوم عكسها و فيلم هاي پرونويي انتظارات و توقعات  جنسي اش بالا رفته و به شيوه‌اي مي خواهد با بازيگران آن فيلمها همنوايي و هماهنگي نشان دهد كه اين خود تناقضي آشكار دررفتار جنسي فرد را به وجود مي آورد و به صورتي تنوع طلبي ان فزوني يافته و... كه زمينه ساز مشكل و نارضايتي هاي آتي خواهد شد . بر اساس نظريه آلفرد ادلر«Adler» احساس حقارت«inferiority feelings» چه عضوي و چه رواني مي تواند تلاش براي برتري را در افراد ايجاد كند . موضوع مهم ديگري كه وجود دارد پسخوراند «feedback » است يعني تاييد ها  ،گفته ها و رفتارهايي كه  فرد از ديگران نسبت به محتويان موبايل خود  شنيده و خواهد ديد. عاملي است مهم جهت ادامه ذخيره سازي و انتقال عكسها و فيلم ها  به شيوه‌اي كه اگر موبايل وي حاوي اين عكسها نباشد در ميان ديگردوستان طرد و احساس كمبود خواهد نمود اين مورد كه همان ادامه رفتار حاصل از پسخوراند است بيشتر در افرادي رخ مي دهد كه در خود كمبودي عضوي و يا رواني احساس مي كنند براي نمونه مي توان به كساني اشاره نمود كه از وجود شخصيتي مستقل و غير همنوا بي بهره اند  و مدام به دنبال تاييد و قبول بيمارگونه از طرف ديگران اند.نكته‌اي ديگر اينست كه در  موبايل زنان و دختران اين گونه عكسها و فيلم هاي حاوي بار جنسي بسيار كمتراز مردان ديده مي شود جنس مونث تنها به عكسهاي زيبا رويان همجنس خود و مناظر عشقي و محبت اميز و انيميشنهاي جنسي بسنده مي كنند  و اين به اختلاف در ذهنيت و ديدگاه زنان و مردان نسبت به مسائل جنسي بر مي گردد  به اين صورت كه مردان حتي عشق را نيز به خاطر مسائل جنسي خواسته و بيشتر جسم محور اندو برعكس، زنان حتي مسائل جنسي را نيز در نهايت به خاطر رسيدن به عشق و رابطه عشقي خواهانند  در واقع زنان بيشتر رابطه محور اند ( لمبروزو) نكته‌اي ديگركه شايان توجه است كمبود و يا عدم وجود عكسهاي پسران در موبايل دختران است همه مي دانيم كه زيبايي جاذبه داشته و هر انساني زيبايي را دوست دارد وعلاقه متقابل هر دو جنس به همديگر  نيازي فطري و انساني به شمار مي رود اما دليل اين غيبت چيست ؟ مي توان باز هم سركوب اجتماعي و فردي را به ميان اورد جامعه ما وسيله اي تازه وارد را به عنوان وسيله‌اي ارگانيك قبول خواهد كرد اما نيازي واقعي و انتظاري هماهنگ با ويژگي هاي انساني را هنوز قبول نكرده است  اين عدم قبول خود دختران را نيز در بر خواهد گرفت كمترين  تعداد دختران وجود دارند كه عكس پسران زيبارو و مورد علاقه  را در موبايل خود ذخيره نمايند كه ترس از اجتماع مرد سالار و فرايند جابجايي «Displacement » در آن دخيل خواهد بود به شيوه‌اي كه انرژي شارژ شده و رسوب كرده در روان خود را به محركي خنثي (البته زيبايي دختران به دختران نيز لذت خوهد داد و كاملاٌ خنثي هم نيست و مي تواند تداعي كننده خاطرات و آرزوهايي ديگر باشد ) منتقل كرده و تكانه هاي نهاد خود را ابراز مي كنند  موبايل به عنوان وسيله اي كاربردي به روستا ها نيز هجوم اورده و حتي با عدم وجود انتن دهي، بلوتوث و ديگر كاربرهاي ان مورد استفاده قرار مي گيرد هرچه جامعه كوچكتر باشد تاثير عرف و فشار اجتماعي بر افرادنيز بيشتر است در روستا ها ديگر وجود موبايل امري عادي و براي هركسي لازم تلقي مي گردد آسيبهاي گفته شده در انجا نيز صادق و حتي شدت ان نيز مي تواند بيشتر شود زيرا فاصله انتظارات قبلي و انتظارات شكل گرفته شده تفاوت بيشتر ي خواهد داشت اينگونه افراد با غرق شدن در همنوايي اجتماعي دچار اشتباهات شناختي  اساسيي ميشوند از جمله: تعميم هاي افراطي(موزاك و دريكورز1973 )را در استدلال هاي خود به كار مي برند يعني با جمله (ديگران هم مثل من هستند ) خود را با جامعه همنوا كرده و در صدد كاهش اضطراب خود بر خواهد آمد .تحريف ضروريان زندگي نيز اشتباهي ديگر است تماشا كردن و صرف كردن بخشي از زندگي روزمره و اوقات فراغت خود را به موبايل و محتوياتش و اشتباهي ديگر كه بسيار تاثير گذار هم هست به وجود آمدن هدفهاي ايمني بخش  غيرواقع بينانه است به شيوه اي كه فيلم هاي پرونويي را با هدف اگاهي يافتن از شيوه‌هاي رفتارجنسي تماشا و ذخيره مي كند  و عكسها را نيز جهت يافتن زيبايي ايده‌ال خود توجيه مي كند .        

بلوتوث واژه‌ايست تازه كه ديگر تداعي كننده نام هرالد بلوتوث(بلاتاند) شاه دانمارك نخواهد بود بعد از ان كه روزانه صدها و هزاران عكس و فيلم و ... با آن مبادله مي گردد در واقع براي بعضي ارتباط اسان و براي عده‌اي ديگر غم و ناراحتي را تداعي خواهد كرد  بلوتوثها مي توانند نامگذاري شوند كه اين خود وسيله ايست جهت فرافكني  ميلها ،دوست داشتن ها، خواسته ها و كمبودها.  پس به راحتي مي توان از نام بلوتوث يك فرد به هدف و ميلهايش به صورت نسبي پي برد مثلاً كسي كه نام بلوتوثش به  مضموني عشقي اشاره دارد  مي توان دغدغه اصلي وي را همين مضمون قلمداد كرد و بلوتوثي كه نام 30نما را بر خود دارد بيان گر علاقه فرد به سينما و هنر هفتم است نكته‌اي ديگر كه شايان توجه است و مي تواند به صورتي بيانگر فرافكني ميلهاي فرد باشد «پس زمينه»  موبايل است اصلي ترين و زيباترين عكس كه قويترين مورد است جهت بيان فرافكني و اميال فرد كه مضمون آن به دغدغه اصلي فرد در زندگي روزمره اشاره دارد  زنگ موبايل نيز خود به نوع علاقه فرد و همچنين چگونه ديده شدن از طرف اطرافيان اشاره دارد و مي توان از زنگ موبايل نيز چيزهايي را دريافت  چه بسا همين ابزار كار آمد خانواده‌ها و زندگي هايي را از هم نپاشد و دختراني را به دليل پخش عكسهاي شخصيشان  شرمگين و خود باخته نسازد .(البته نمونه‌هايي از قتل و ضرب و جرح به همين دليل در دست مي باشد )

  مي توان اين تحليل را ادامه داد و همانند آسيب شناسي  زندگي روزمره آن را بسط  و تفسير نمود اما براستي هدف از اين خوانش چيست چگونه مي توان از آسيبهاي جبران ناپزير و درازمدت اين رفتارها خود را بر حضر داشت 

 به باور فرويد تكانه هاي جنسي و پرخاشگري بايد كنترل شوند  در غير اينصورت زندگي مانند جنگلي در خواهد آمد  او انسان را حيواني مي دانست كه با لفافه تمدن پوشيده شده‌است  فرد بايد آگاهانه اين تكانه هاي ويرانگر را كنترل و خود را از باز توليد مداوم ان بر حضر دارد  و كنترل هاي بالغانه بر خود اعمال و از غريزي رفتار كردن پرهيز نمايد افراد مي توانند اين نيروي جنسي مستتر و شارژ شده را والايش (sublimation)كنند ( دفاع پخته ego) كه انرژي نهاد را به سوي فعاليتهاي مقبول تر هدايت مي كند  و اين با كنترل فردي تكانه، خود آگاهي و دخالت منطقي و معقولانه فرد والدين و روانشناسان امكان پذير خواهد بود خانواده‌ها به شيوه‌اي منطقي  فرزندان را از جابجايي عكسهاي آسيب زا منع كرده وخود نيز آن را ترويج ندهند  و در والايش نيروهاي محرك فرزندان و خود تلاش كنند و آن را به فعاليتهاي اجتماعي و جامعه پسند و مفيد منتقل كنند يادتان باشد حساسيت و تنبيه وسرزنش بيش از حد و افراطي در خانواده ان را به خيابان ها و جمع دوستان منتقل مي كند كه اسيب زايي ان افزايش خواهد يافت  افراد مي توانند خود به عنوان يك شخصيت مستقل حداقل از نشر عكسهاي شخصي ديگران از موبايل خود جلوگيري كنند و به صورتي شخصي در برابر ان موضع بگيرند.

منابع:

 نظريه هاي رواندرماني .چ بروچاسكا .ج نوركراس ترجمه يحيي سيد محمدي انتشارات رشد1383

روانشناسي زن. جينا لمبروزو  ترجمه پري حسام شهرئيس انتشارات دانش  چاپ دوم 1378

اصول روانكاوي باليني زيگموند فرويد  :. ترجمه س . شجاع شفتي انتشارات ققنوس  چاپ چهارم 1387

نشريه فرهنگي ادبي اجتماعي  (نيشتمان) نوشتار «چيزي به نام بلوتوث» نوشته م. احمدي ه. دهقاني و... ص 80  سال دوم شماره 8 و 9 بهمن و اسفند 1387